Chuỗi bài viết này gồm 3 bài, nói về 3 mấu chốt mà tôi nghĩ có thể cải cách ngành y tế Việt Nam hiện nay. Đó là:
1. Doanh nghiệp hóa hệ thống y tế.
2. Chiến lược truyền thông thay đổi nhận thức về y tế của xã hội.
3. Xây dựng hệ thống thông tin y tế quốc gia.
Mỗi bài viết sẽ gồm 3 mục lớn:
1. Hiện trạng
2. Mục tiêu
3. Con đường đạt được mục tiêu.
Không có thiên đường nào chờ đợi chúng ta đi tìm, hãy xây thiên đường của chính mình bằng những gì đang có.
Phá một cái nhà thì dễ. Xây một cái nhà mới tinh đã khó hơn. Nhưng sửa một cái nhà mà mọi người không phải ra đường ở mới thực sự tài tình.
----
Phần 1: DOANH NGHIỆP HÓA HỆ THỐNG Y TẾ
1. Hiện trạng và vấn đề đặt ra
1.1 Mấu chốt cần sửa chữa là sự phân tuyến khám chữa bệnh.
1.2 Phân tuyến gây ra những hậu quả:
- Sự quá tải của tuyến trên.
- Sự yếu kém của tuyến dưới về cả nhân lực và trang bị, kỹ thuật.
- Sự không hài lòng của người bệnh vì bị hạn chế nơi khám chữa bệnh.
- Bảo hiểm y tế không phát huy được giá trị, thậm chí thành rào cản chống lại người bệnh.
1.3 Cơ chế tạo ra các hậu quả này như sau:
Người bệnh muốn có dịch vụ y tế tốt. Ngành y tế muốn cung ứng đủ dịch vụ y tế. Hai mong muốn này mâu thuẫn với nhau.
Người dân nghĩ:
+ Sức khỏe tính mạng là vấn đề hệ trọng, phải chọn dịch vụ tốt.
+ Tuyến dưới thiếu chuyên môn, thiếu thiết bị. Tuyến trên mới có dịch vụ tốt.
=> Lên tuyến trên là tốt nhất.
Hậu quả:
+ Tuyến trên quá tải
+ Tuyến dưới không có bệnh nhân nên không có vốn để nâng cao chuyên môn, kỹ thuật=>càng yếu
Ngành y tế tránh quá tải tuyến trên bằng cách:
+ Cách 1: Lập rào cản bằng cách phân tuyến Bảo hiểm y tế: chỉ bệnh nặng mới được lên tuyến trên (nặng nhẹ do bác sĩ phân chia, người dân luôn có tâm lý bệnh mình là nặng), nếu muốn vượt tuyến thì giảm chi trả BHYT, thậm chí tự túc.
Hậu quả:
- Người bệnh cảm thấy ngành y đang chống lại nhu cầu chính đáng của họ, gây khó dễ cho họ.
- BHYT trở thành rào cản, gây ra chia rẽ giàu nghèo: có tiền thì tự túc để được dịch vụ tốt, không có tiền đành ngậm ngùi nhận "mấy loại thuốc lèo tèo" => Trừ các bệnh nặng chi trả lớn, người bệnh không muốn chi trả bằng BHYT (đến nỗi một bộ phận lớn sinh viên-trí thức trẻ của xã hội cho rằng BHYT là gánh nặng chứ nếu có bệnh thì sẽ tự túc).
+ Cách 2: Nâng cao năng lực tuyến dưới bằng cách chi tiền mua trang thiết bị, cho bác sĩ tuyến dưới đi học hoặc mời bác sĩ tuyến trên về nâng cao tay nghề.
Rào cản của cách làm này:
- Bác sĩ tuyến trên không có lợi ích thiết thân từ việc nâng cao tay nghề cho tuyến dưới. Họ làm vì y đức, vì trách nhiệm. Quá tải nhưng có nghĩa là có nhiều bệnh nhân, thu nhập nhiều. Tuyến dưới tốt lên, bệnh nhân không lên nữa thì bớt thu nhập. Về phương diện tài chính, nâng cao tay nghề cho tuyến dưới tức là tự bớt đi thùng gạo của mình. Có nhiều người tâm huyết, y đức, nhưng không thể dựa trên sự tự giác đó để làm động lực.
- Bác sĩ tuyến dưới nếu không học được, áp dụng được kỹ thuật thì cũng vẫn chả sao , vì "nhiều yếu tố khách quan". Tức là tốt lên thì tốt, không tốt chả sao. Vậy sự lãng phí dễ xảy ra.
- Tiền là được cho, lại qua nhiều cấp nên dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí và quản lý thiếu hiệu quả.
Lời bàn: Chúng ta coi y tế là một dịch vụ, người bệnh là khách hàng, có 2 cách chi trả là BHYT và tự túc. Nhưng hiện nay khách hàng không được chọn mua thứ hàng mình cho là tốt, mà lại bị ép dùng sản phẩm mà người bán (ngành y tế) muốn cung cấp. Và cách ép lại là bằng BHYT, nên người dân cảm thấy ức chế và quay lưng lại với BHYT là có thể hiểu. Đó chẳng giống như phân phối hàng hóa thời bao cấp-cách làm mà xã hội ta đã muốn đổi mới từ lâu hay sao? Các biện pháp khắc phục của ngành y là đáng ghi nhận, song động lực thay đổi là không vững chắc, vì còn mang tính xin cho dễ nảy sinh tham nhũng lãng phí và dựa dẫm vào sự tự giác, trách nhiệm của bác sĩ tuyến trên.
2. Mục tiêu cải cách y tế
- Nhân dân được lựa chọn nơi cung cấp dịch vụ y tế mình cho là tốt, bằng phương thức mình muốn. Dịch vụ y tế được cung cấp theo vùng, nhân dân đỡ chi phí đi lại lên tuyến trung ương như trước.
- BHYT trở lại đúng vai trò của nó là cách thanh toán; người dân bỏ tiền đóng góp vào quỹ BHYT và được chi trả khi đau ốm.
- Các cơ sở y tế tự chịu trách nhiệm sử dụng vốn hiệu quả phát triển con người và máy móc, để cung cấp dịch vụ y tế tốt nhất thu hút người bệnh, tạo nguồn thu phát triển chính mình. Song họ vẫn có trách nhiệm và có liên hệ nhất định với địa phương.
3. Biện pháp đạt được mục tiêu
3.1 Xóa bỏ phân tuyến khám chữa bệnh, chuyển sang cung cấp dịch vụ y tế theo vùng
- Cách làm này chấm dứt việc tuyến trên tốt-tuyến dưới kém nên xóa bỏ việc tuyến trên quá tải, tuyến dưới yếu.
- Nhân dân được tự do lựa chọn dịch vụ y tế mình cho là tốt.
- Giảm bớt chi phí đi lại cho người bệnh, hạn chế các cấp cứu phải chuyển tuyến đường xa.
3.2 Doanh nghiệp hóa hệ thống y tế, theo mô hình kinh tế nhiều thành phần có quản lý của nhà nước.
* Nhiều thành phần gồm có: các tập đoàn y tế nhà nước và tư nhân. Mỗi tập đoàn có thể gồm các bệnh viện hạt nhân và các bệnh viện chi nhánh, các phòng khám, hệ thống bác sĩ gia đình. Mỗi bệnh viện, phòng khám, bác sĩ gia đình có tính tự chủ nhất định, nhưng tất cả liên quan và chịu sự điều phối chung dưới một thương hiệu. Các thành phần có thể được mua đi bán lại.
* Quản lý của nhà nước thể hiện ở chỗ nhà nước sẽ có trách nhiệm phát triển y tế ở các vùng sâu vùng xa. Các bệnh viện tự chủ nhưng vẫn phải có trách nhiệm với địa phương về các vấn đề y tế.
Lợi ích của việc làm này là:
- Xóa bỏ tình trạng xin-cho, tránh tham nhũng lãng phí do các tập đoàn y tế tự chủ về vốn.
- Động lực là phải phát triển nếu không muốn bị đào thải. Các tập đoàn sẽ cần tính toán kỹ trang bị máy móc ra sao, nâng cao tay nghề nhân viên thế nào, mở thêm chi nhánh ở đâu sao cho hiệu quả nhất; máy móc kém, nhân viên tay nghề yếu, thái độ không tốt sẽ bị sa thải. Vậy nguồn vốn, trang bị và con người sẽ được phát triển sao cho hợp lý nhất. Ví dụ một bệnh viện lớn cung cấp dịch vụ tốt, quá tải sẽ mua lại một bệnh viện nhỏ khác hoặc mở thêm cơ sở 2 ở vùng có nhiều người bệnh, lấy vốn và con người ở cơ sở cũ để phát triển chi nhánh mới đó. Các bác sĩ có tay nghề cao sẽ có động lực sang cơ sở mới vì vẫn có chỗ dựa về vốn và chuyên môn, lại bớt quá tải, lên chức lên lương. Người bệnh cũng vui vẻ sang cơ sở mới vì vẫn được đảm bảo thương hiệu, lại rộng rãi và máy móc mới hơn. Bằng chứng thực tế của ví dụ này là sự thành công của các cơ sở 2, cơ sở 3 của các bệnh viện lớn hiện nay. Vậy nhân dân có dịch vụ y tế tốt, và lại được lựa chọn cơ sở phù hợp với mình.
- Y tế các vùng sâu vùng xa, các vấn đề y tế mà y tế địa phương hiện đang nắm giữ vẫn được đảm bảo đầu tư bằng ngân sách nhà nước.
- Cách làm này còn tạo ra một thế hệ quản lý y tế mới, là các nhà kinh tế chứ không phải các nhà chuyên môn. Tránh việc sử dụng các chuyên gia y tế làm quản lý, vừa lãng phí chuyên gia mà chưa chắc quản lý đã hiệu quả.
3.3 Trả lại vai trò của BHYT
- Khi BHYT không còn là rào cản để người bệnh có dịch vụ y tế tốt, người bệnh sẽ quay lại nhìn nhận BHYT là một phương thức chi trả văn minh và bền vững. Người dân sẽ đóng góp vào quỹ, và quỹ sẽ giúp họ chi trả nếu có ốm đau. Như kiểu đút tiền ít một vào lợn đất rồi nếu cần sẽ đập lợn để tiêu, mà hơn nữa tiền ấy lại không nằm im trong bụng lợn mà lại được dùng để giúp đỡ người khác. Ưu việt vậy ai chả muốn tham gia BHYT.
- BHYT phải được chấp nhận rộng rãi ở tất cả các cơ sở. Mức chi trả tùy theo mức đóng góp, trên cơ sở một mức sàn. Ví dụ: anh A mua BHYT, nhưng trả thêm tiền để có loại premium. Còn anh B chỉ mua loại basic. Đến khi chi trả cả 2 anh đều được đảm bảo dịch vụ tối thiểu, nhưng anh A sẽ được thêm 1 số dịch vụ khác. Như vậy vừa tăng nguồn thu cho quỹ BHYT mà vẫn đảm bảo được công bằng.
- Đối với các hộ nghèo, đối tượng chính sách, BHYT sẽ được hỗ trợ tùy mức.
Lời kết: 30 năm Đổi mới, đất nước ta đã thay da đổi thịt trên nhiều ngành. Ngành y tế đã, đang và sẽ cố gắng cung cấp các dịch vụ tốt nhất để chăm sóc sức khỏe nhân dân. Nhưng vẫn còn trong cơ chế những cũ kỹ, nặng nề tư tưởng xin cho, phân phối cần loại bỏ. Một cơ chế mới rộng mở, tự do, kích thích sự phát triển sẽ mở ra tương lai mới cho y tế nước nhà.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét